युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने अमेरिकी पहल कमजोर, शान्ति सम्झौता अझै अनिश्चित

---

ओस्लो। नर्वेको राजधानी ओस्लो र रुसको सेन्ट पिटर्सबर्गमा दुई दिनसम्म चलेको कूटनीतिक छलफलपछि के युक्रेन युद्ध अन्त्यको नजिक पुगेको छ त?

युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदोमिर जेलेन्स्की, अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकफ र युरोपेली प्रतिनिधिहरूबीच मङ्गलबार भएको वार्तालाई नर्वेका प्रधानमन्त्रीले “राम्रो र रचनात्मक” भनी वर्णन गरेका छन्।

ओस्लोमा नेताहरूको स्तरमा त्रिपक्षीय बैठकको अवधारणा अघि सारिएको थियो। स्टिभ विटकफको रुस भ्रमणले राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन, जेलेन्स्की र ट्रम्पलाई एक ठाउँमा ल्याई युद्ध अन्त्यको सहमतिमा पुग्ने बाटो खोल्ने आशा गरिएको थियो।

तर, पुटिनले जेलेन्स्कीसँग एउटै मञ्च वा टेबुल साझा गर्ने खासै इच्छा देखाएका छैनन्-जबसम्म त्यो टेबुल मस्कोमा हुँदैन।

क्रेमलिनले अर्को महिना आबुधाबीमा प्राविधिक स्तरमा मात्रै त्रिपक्षीय वार्ता पुनः सुरु गर्न इच्छुक रहेको बताएको छ।

सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ (X) मा एक पोस्ट गर्दै स्टिभ विटकफ स्वयंले “अझै पनि धेरै महत्त्वपूर्ण कामहरू गर्न बाँकी छ” भनी स्वीकार गरेका छन्। यद्यपि उनले “राष्ट्रपति ट्रम्प यो युद्ध अन्त्य भएको हेर्न प्रतिबद्ध हुनुहुन्छ” भन्ने दाबी भने दोहोर्‍याएका छन्।

मेरो विचारमा, आजको सबैभन्दा अर्थपूर्ण भनाइ भ्लादिमिर पुटिनका वैदेशिक नीति सल्लाहकार युरी उसाकोभको थियो, जसले सेन्ट पिटर्सबर्ग वार्तामा भाग लिएका थिए।

उसाकोभका अनुसार स्टिभ विटकफले राष्ट्रपति पुटिनलाई ओस्लोमा भएका छलफलहरू र (विटकफको दृष्टिकोण अनुसार) “युरोपेलीहरू तथा किभका नयाँ दृष्टिकोणहरू” बारे जानकारी गराएका थिए।

तर, क्रेमलिनका ती सल्लाहकारले आफूले सुनेका कुराबाट खासै प्रभावित भएको संकेत गरेनन्।

“युक्रेन संकट समाधानको सन्दर्भमा, त्यहाँ उपयोगी भन्न लायक खासै केही थिएन,” उसाकोभले टिप्पणी गरे।

पछि रुसी राज्य टेलिभिजनले उनलाई शान्तिको सम्भावनाबारे सोध्दा, युरी उसाकोभले भने, “हामी कति नजिक पुग्दैछौँ मलाई थाहा छैन, तर कुराहरू त्यसतर्फ भने अघि बढिरहेका छन्।”

यो सबै निकै अस्पष्ट छ।

अहिलेको समयमा राष्ट्रपति पुटिनले युद्ध अन्त्य गर्न आफूमाथि कुनै दबाब महसुस गरेको देखिँदैन। उनलाई थाहा छ कि युक्रेनको हवाई रक्षा प्रणाली गम्भीर दबाबमा छ। उनलाई थाहा छ कि हिउँद आउँदैछ र अत्यधिक जाडोलाई उनले युक्रेनलाई आत्मसमर्पण गर्न बाध्य पार्ने एउटा अवसरका रूपमा लिन सक्छन्। उनलाई यो पनि थाहा छ कि ह्वाइट हाउसमा यस्ता अमेरिकी राष्ट्रपति छन् जो मस्कोसँग थप ठूलो, राम्रो र बढी लाभदायक सम्बन्ध बनाउन चाहन्छन्।

नर्वेको ओस्लोमा विटकफ र जेलेन्स्कीबीच “रचनात्मक” बैठक भए तापनि, अमेरिका-रुस-युक्रेन त्रिपक्षीय शिखर सम्मेलनको अवधारणाले बल पाउन सकेको देखिँदैन।

हालैका दिनहरूमा डोनाल्ड ट्रम्पले मस्कोमाथिका केही प्रतिबन्धहरू रोकेका छन्, रुसी डिजेल किन्न सहमति जनाएका छन् र राष्ट्रपति जेलेन्स्कीको कडा आलोचना गरेका छन्।

यसले रुसलाई पूर्ण रूपमा फाइदा पुर्‍याएको छ र क्रेमलिन नेतामाथिको दबाब कम गरिदिएको छ।

“अहिले ट्रम्प पश्चिमी दुनियाँका एकमात्र त्यस्ता नेता हुन् जसले शान्तिका लागि केही गरिरहेका छन्,” रुसी सांसद तथा टिभी प्रस्तोता येभगेनी पोपोभ भन्छन्।

“शान्तिका लागि केही गरिरहेका छन्, तर के त्यो शान्ति तपाईंका सर्तहरूमा हुनेछ?” मैले सोधेँ। “के तपाईंले चाहेको त्यही हो?”

“अवश्य!”

पुटिन, जेलेन्स्की र ट्रम्पबीचको त्रिपक्षीय वार्ता तत्कालै हुने सम्भावना कम देखिन्छ।

तर अर्को महिना चीनमा हुने ‘एपेक’  शिखर सम्मेलनको क्रममा भ्लादिमिर पुटिन, डोनाल्ड ट्रम्प र सि जिनपिङबीच भेटवार्ता हुन सक्ने सम्भावना छ।

यहाँका केही विश्लेषकहरूले यसलाई सन् १९४५ को याल्टा सम्मेलनको सन्दर्भ दिँदै “द न्यु याल्टा” (नयाँ याल्टा) को संज्ञा दिन थालिसकेका छन्, जहाँ स्टालिन, चर्चिल र रुजबेल्टले दोस्रो विश्वयुद्धपछिको युरोपको राजनीतिक र क्षेत्रीय पुनर्गठनको योजना बनाएका थिए।

“रुस, चीन र संयुक्त राज्य अमेरिका अहिले विश्वका एकमात्र महाशक्तिहरू हुन्,” येभगेनी पोपोभ भन्छन्। “हाम्रा नेताहरू चीनमा भेटे भने, पक्कै पनि यो सम्पूर्ण विश्वका लागि राम्रो हुनेछ।”

झन्डै पाँच वर्षको युद्धपछि, यो भेटले भ्लादिमिर पुटिनलाई ठ्याक्कै त्यहीँ पुर्‍याउनेछ जहाँ उनी पुग्न चाहन्छन्-विश्व राजनीतिको सर्वोच्च मञ्चमा।