बाढी पीडितको पीडा: “दिनभर हिलो पन्छाउँछौँ, राति सुत्ने घर छैन”

---

म्याग्दी – बेनी नगरपालिका–१ आनन्दबगरका रुद्रबहादुर थापा लत्ताकपडा, भाँडाकुँडा र खाद्यान्न खेतमा तरकारी खेतीका लागि बनाइएको प्लास्टिकमा थुपार्न व्यस्त छन्। घरभित्र पसेको बाढीको हिलो पन्छाउँदै बचेका सामान घाममा सुकाउनु उनको पछिल्लो चार दिनयताको दैनिकी बनेको छ।

कालीगण्डकीमा असोज ११ गते आएको बाढी आनन्दबगरका आठ घरभित्रै पसेर ठूलो क्षति पुर्‍यायो। बाढीले केही सामान बगायो भने बाँकी सामान हिलाम्मे र भिजेका छन्। चार दिन बितिसक्दा पनि घरभित्रका सामान निकालेर सफा गर्ने काम सकिएको छैन।

“तीन भाइका सँगै रहेका तीन घरको आधा तलासम्म बाढी पसेको थियो,” रुद्रबहादुरले भने, “केही सामान बगायो। बचेका सामान खोजेर सरसफाइ र संरक्षण गर्ने काम चार दिनसम्म पनि सकिएको छैन। अब कहाँ बस्ने भन्ने टुङ्गो छैन।”

व्यावसायिक तरकारी खेती गर्दै आएका रुद्रबहादुरको समय अहिले खेतमा भन्दा बाढीले क्षति पुर्‍याएको घर र सामान व्यवस्थापनमै बितिरहेको छ। कालीगण्डकीमा फेरि बाढी आउने त्रासले साँझ आफन्तको घरमा गएर सुत्ने र बिहान आनन्दबगर फर्किएर घरभित्रको हिलो पन्छाउने उनको दिनचर्या बनेको छ।

रुद्रबहादुरको जस्तै पीडा भोजबहादुर जिसी, पम्मी जिसी, सविना जिसी र मानबहादुर खत्रीलगायत आनन्दबगरवासीको पनि छ। नदी किनारदेखि करिब २० मिटर दूरीमा रहेको बस्तीमा यसअघि यसरी बाढी पसेको थाहा नभएको ६० वर्षीया कमला जिसी बताउँछिन्। “कालीगण्डकीमा मैले थाहा पाएदेखिकै ठूलो बाढी आयो,” उनले भनिन्, “सामान त धोइपखाली गरौँला तर बस्ती नै छोडेर जानुपर्ने अवस्था आउला भन्ने चिन्ताले सताएको छ।”

जीवनभरको मेहनत खर्चिएर बनाएको घर बाढीले पुरिएर बस्नै नमिल्ने अवस्थामा पुगेपछि कमलाको मन खिन्न छ। घरमा भएको खाद्यान्न पनि बगाएपछि उनको परिवारलाई बाससँगै गासको चिन्ता थपिएको छ।

रातको त्रास

आनन्दबगरका ८० वर्षीय कालुमान थापाका लागि यसपटकको बाढी जीवनभरको सम्झनामा रहेको मध्येकै सबैभन्दा ठूलो हो। कालीगण्डकीको बाढी तटबन्ध र सडक नाघेर घरभित्र पसेपछि उनी भागेर ज्यान जोगाउन सफल भए।

“बेनीमा रहेका आफन्तले फोन गरेर बाढी आएको जानकारी गराए,” उनले भने, “राति करिब १२ बजे भागेर ज्यान बचाउन सफल भयौँ।” अहिले पनि कालीगण्डकीको बहाव बढेको देख्दा स्थानीयवासी तर्सिन्छन्। दिनभर घर सफा र सामान व्यवस्थापन गरे पनि राति आफ्नै घरमा सुरक्षित भएर सुत्न सकिने अवस्था नरहेको उनीहरूको गुनासो छ।

तरकारी खेतीबाट आत्मनिर्भर बनेको बस्ती

मालढुङ्गा–बेनी सडक निर्माण हुनुअघि बागलुङ र पर्वततर्फबाट म्याग्दी आवतजावत गर्ने मानिसले आनन्दबगरको पदमार्ग प्रयोग गर्थे। सडक विस्तार भएपछि भने यहाँका बासिन्दाले व्यावसायिक तरकारी खेतीलाई आम्दानीको मुख्य माध्यम बनाएका थिए। सानो क्षेत्रफलमा तरकारी खेती गरेर स्थानीय बजारमा बिक्री गर्ने रुद्रबहादुरसहितका किसान स्वरोजगार र आत्मनिर्भर बन्दै आएका थिए। तर अहिले बाढीले घरसँगै करेसाबारीमा लगाएको तरकारी बालीमा क्षति पुर्‍याएको छ।

बाढीले आनन्दबगरको खेलमैदान पुरेको छ भने बेनीबाट आनन्दबगर जोड्ने सडक पहिरोका कारण क्षतिग्रस्त बनेको छ। खानेपानीको संरचनामा क्षति पुगेपछि स्थानीयवासीलाई थप समस्या भएको छ। आनन्दबगरको माथिल्लो बस्ती भने दुई वर्षअघि कालीगण्डकी नदी किनारमा निर्माण गरिएको पक्की पर्खालका कारण बाढी र कटानबाट जोगिएको स्थानीय लालबहादुर थापाले बताए।

“आनन्दबगरलाई तटबन्ध गरेर सुरक्षित र बस्नयोग्य बस्ती बनाउनुपर्छ,” स्थानीय सविना जिसीले भनिन्, “अहिले घरमा बस्न सकिने अवस्था छैन, बाढीको त्रास पनि उस्तै छ।”

राहतसँगै दीर्घकालीन संरक्षणको माग

बेनी नगरपालिका–१ का वडाध्यक्ष टेकबहादुर थापाले पछिल्लो वर्षापछि आएको बाढीले वडाभित्र सबैभन्दा ठूलो क्षति आनन्दबगरमा भएको बताए। उनका अनुसार सिममा एउटा र अर्जममा दुई वटा घरमा क्षति पुगेको छ। बाढीपहिरो प्रभावित परिवारलाई खाद्यान्नलगायत राहत सामग्री उपलब्ध गराइएको र खानेपानी आपूर्ति सहज बनाउन नगरपालिकामा पहल भइरहेको उनले बताए।

“आनन्दबगरमा अल्पकालीन राहतको व्यवस्था मिलाएका छौँ,” वडाध्यक्ष थापाले भने, “दीर्घकालीन रूपमा बस्तीलाई सुरक्षित बनाउन तटबन्धलगायत संरचना निर्माणका लागि सङ्घीय सरकारको सहयोग आवश्यक छ।”

बाढीपछि घरको आँगनमा थुप्रिएको हिलो, खेतमा पुरिएको तरकारी र घरायसी सामानले आनन्दबगरवासीको बदलिएको दैनिकी देखाउँछन्। उनीहरूको अहिलेको प्राथमिकता बाढीले बगाउन बाँकी रहेका सामान जोगाउनु र सुरक्षित बासको खोजी गर्नु बनेको छ। दीर्घकालीन रूपमा बस्ती संरक्षण नभए कालीगण्डकीको किनारमा पुस्तौँदेखि बस्दै आएका परिवारलाई थातथलो छाड्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने चिन्ता बढेको छ।