कुन्ख्येन फालक तालः तिलिचोभन्दा अग्लो हो त ? अध्ययनले देला जवाफ

---

सुर्खेत । हिमालको काखमा लुकेको एउटा ताल । वरिपरि सेता हिमाल, नीलो आकाश र मानव बस्तीबाट टाढाको शान्त वातावरण । प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएको कुन्ख्येन फालक ताल अहिले अध्ययन, अनुसन्धान र पर्यटन प्रवद्र्धनको पर्खाइमा छ ।

डोल्पाको डोल्पोबुद्ध गाउँपालिका–६ फालगाउँमा रहेको यो ताल समुद्र सतहदेखि ५ हजार १९० मिटर उचाइमा रहेको स्थानीय जनप्रतिनिधिको दाबी छ । स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि र स्थानीयवासीले जीपीएस उपकरणमार्फत गरेको प्रारम्भिक मापनका आधारमा उक्त उचाइ दाबी गरिएको हो । तर यसको उचाइ र नेपालकै सबैभन्दा अग्लो ताल भएको विषयमा सम्बन्धित सरकारी निकायबाट हालसम्म औपचारिक प्रमाणीकरण भएको छैन ।

२०८० भदौमा डोल्पोबुद्ध गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष पेम्मा धोर्चे गुरुङ, वडा नम्बर ६ का अध्यक्ष नुर्बु डुम्डुल गुरुङसहित १७ जनाको टोली तालसम्म पुगेको थियो । टोलीले जीपीएस ट्र्याकरबाट तालको उचाइ मापन गरेको र ५ हजार १९० मिटर देखिएको जनाएको थियो । यो उचाइ मनाङमा रहेको तिलिचो तालको ४ हजार ९१९ मिटर भन्दा २७१ मिटर बढी हो ।

स्थानीय जनप्रतिनिधिका अनुसार कुन्ख्येन फालक ताल यसअघि पनि स्थानीय बासिन्दालाई जानकारीमा थियो । तर दुर्गम भूगोल, कठिन यात्रा र हिमाली क्षेत्रमा पाइने वन्यजन्तुको जोखिमका कारण बाहिरी मानिसको सहज पहुँचमा भने आउन सकेको थिएन । तालसम्म पुग्न फालगाउँबाट केही समय मोटरसाइकल र त्यसपछि पैदल यात्रा गर्नुपर्ने अवस्था रहेको समाचारमा उल्लेख छ ।

स्थानीय जनप्रतिनिधिले जिपिएसबाट मापन गर्दा तालको लम्बाइ करिब ५११ मिटर र चौडाइ ३१३ मिटर रहेको बताएका थिए । यद्यपि यी तथ्याङ्कसमेत आधिकारिक प्राविधिक अध्ययनबाट प्रमाणीकरण हुन बाँकी छन् ।

डोल्पामा पछिल्लो समय नयाँ–नयाँ तालको पहिचान हुन थालेको छ । डोल्पालाई ताल–तलैयाको सम्भावनाले भरिएको जिल्ला भनेर चित्रण गर्दै कुन्ख्येन फालकपछि छार्काताङसोङ गाउँपालिकाको उच्च हिमाली क्षेत्रमा अर्को ताल पहिचान भएको उल्लेख गरेको छ । यसले डोल्पाको हिमाली भूगोलमा थप अध्ययन तथा अनुसन्धानको आवश्यकता देखाएको छ ।

पर्यटनका दृष्टिले पनि कुन्ख्येन फालक महत्त्वपूर्ण सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो । डोल्पा प्राकृतिक सौन्दर्य, हिमाली संस्कृति, उच्च पहाडी भू–दृश्य र ताल तलैयाका कारण पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्दै आएको छ । तर कमजोर सडक, सञ्चार र अन्य पूर्वाधारका कारण जिल्लाका धेरै पर्यटकीय क्षेत्र अझै सहज पहुँचमा आउन सकेका छैनन् ।

कुन्ख्येन फालकको वैज्ञानिक अध्ययन र आधिकारिक मापन हुन सके यसको वास्तविक उचाइ, भौगोलिक अवस्थिति, जलस्रोतको प्रकृति तथा वातावरणीय महत्वसमेत स्पष्ट हुने स्थानीयको अपेक्षा छ । त्यससँगै संरक्षणको योजना बनाएर व्यवस्थित पर्यटन प्रवद्र्धन गर्न सके यो क्षेत्र डोल्पाको नयाँ पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ ।

स्थानीय जनप्रतिनिधि र सरोकारवालाले तालको वैज्ञानिक अध्ययन, नापजाँच तथा आधिकारिक प्रमाणीकरणका लागि सम्बन्धित सरकारी निकायसँग पहल गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका छन् । नेपालकै सबैभन्दा अग्लो ताल हो वा होइन भन्ने विषयको टुंगो प्राविधिक अध्ययनले लगाउने भए पनि, कुन्ख्येन फालक तालले डोल्पाको पर्यटन सम्भावनामा नयाँ अध्याय थप्ने आधार भने तयार गरेको छ ।