होर्मुज स्ट्रेटमा इरानको कडा नियन्त्रण: अमेरिका र इरानबीचको तनाव पुनः उत्कर्षमा

---

तेहरान। विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख केन्द्र मानिने होर्मुज स्ट्रेटमा इरानले पुनः पूर्ण नियन्त्रण कायम गरेको घोषणा गरेको छ।

केही समयअघि मात्रै यस जलमार्गलाई केही हदसम्म खुकुलो पार्ने र आवागमन सहज बनाउने संकेत दिएको इरानले आज आफ्नो निर्णय उल्ट्याउँदै यस रणनीतिक मार्गमा पुनः कडा प्रतिबन्धहरू लागू गरेको जनाएको छ। इरानको यो आकस्मिक निर्णयले विश्व बजारमा तेलको मूल्य र भूराजनीतिक स्थिरतामा नयाँ चुनौती थपेको छ।

इरानको संयुक्त सैन्य कमान्डले जारी गरेको आधिकारिक वक्तव्यमा होर्मुज स्ट्रेट अब पूर्ण रूपमा इरानी सशस्त्र बलको कडा निगरानी र व्यवस्थापनमा रहेको उल्लेख गरिएको छ।

इरानी अधिकारीहरूका अनुसार, यो जलमार्गको अवस्था अब ‘पुरानै स्थिति’मा फर्किएको छ र जबसम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमाथि लगाइएको नाकाबन्दी फिर्ता लिँदैन, तबसम्म यहाँबाट हुने जलयातायातमा इरानको कठोर नियम लागू रहनेछ।

इरानले आफ्नो निर्णयको बचाउ गर्दै अमेरिकाले इरानसँगको विश्वास तोडेको आरोप लगाएको छ। तेहरानका अनुसार, अमेरिकाले इरानसँगको सम्झौताको पालना नगरी आफ्ना बन्दरगाहहरूमाथि नाकाबन्दी जारी राखेकाले इरान बाध्य भएर यो कदम उठाउनु परेको हो।

यसअघि इरानले केही तेल ट्यांकर र व्यावसायिक जहाजहरूलाई ‘व्यवस्थापनसहितको आवागमन’ अनुमति दिने सहमति जनाएको थियो, तर पछिल्लो समय अमेरिकाले उक्त जलमार्गमा आफ्नो सैन्य दबाब नघटाएपछि इरानले पुनः कडा रुख अपनाएको हो।

यस विषयमा वासिङ्टनबाट तत्कालै कडा प्रतिक्रिया आएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको यो कदमलाई अस्वीकार्य भन्दै आलोचना गरेका छन्।

राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत इरानले विश्व समुदायलाई धम्क्याउने काम गरिरहेको र यसले विश्व अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर पार्ने बताएका छन्। अमेरिकी प्रशासनले इरानको यो कदमलाई ‘समुद्री लुटपाट र पाइरेसी’को संज्ञा दिँदै यसको कूटनीतिक र रणनीतिक प्रतिवाद गर्ने चेतावनी दिएको छ।

होर्मुज स्ट्रेट विश्वको करिब २० प्रतिशत पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्ति हुने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समुद्री मार्ग हो। यस मार्गमा इरानले पुनः कडा नियन्त्रण कायम गरेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा चिन्ता बढेको छ।

यसअघि इरानले केही दिनअघि जलमार्ग केही सहज पार्ने संकेत गर्दा विश्व बजारमा तेलको मूल्यमा केही गिरावट आएको थियो। तर, आजको यो घोषणासँगै आपूर्ति शृङ्खलामा आउन सक्ने व्यवधानलाई लिएर ऊर्जा विशेषज्ञहरूले फेरि मूल्य वृद्धि हुन सक्ने आशङ्का व्यक्त गरेका छन्।

अहिले खाडी क्षेत्रमा अमेरिकी र इरानी सेनाको उपस्थिति बाक्लिएको छ। दुई देशबीचको यो पछिल्लो तिक्तताले मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वलाई थप गम्भीर मोडमा पुर्‍याएको छ। कूटनीतिक वार्ताका माध्यमबाट समस्या समाधान गर्ने प्रयासहरू विफल भइरहेको अवस्थामा होर्मुज स्ट्रेटको यो नियन्त्रणले विश्व शक्ति राष्ट्रहरूलाई थप दबावमा पारेको छ।

हाल इरानले आफ्नो नियन्त्रणमा रहेका जहाजहरूलाई इरानी जलक्षेत्रबाट मात्र आवतजावत गर्न र विशेष अनुमति लिन अनिवार्य गरेको छ, जसले गर्दा यस जलमार्ग हुँदै जाने व्यावसायिक जहाजहरूको सुरक्षालाई लिएर विश्व समुदाय गम्भीर चिन्तामा देखिएको छ।